bloeiendonkruid

Soms komen diverse lijnen bij elkaar, waarbij toeval een rol speelt. Rond 4 en 5 mei is er vanzelfsprekend, nog steeds, extra aandacht voor de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog. Juist ook voor die oorlogstijd, zoals die plaatselijk of regionaal werd beleefd. Dat is één lijn…
De tweede lijn is die van de lokale geschiedenis zoals die aan bod komt in het maandblad "Noordhorn Nu" en op de weblog "Noordhorn Heden en Verleden" (www.noordhorntoenennu.wordpress.com) De derde lijn is die van het toeval.
Deze ‘petite histoire’ begon met een oude foto van het kruispunt Langestraat/Noorderweg/Nieuwstraat in Noordhorn, de foto werd geplaatst in ‘Noordhorn Nu’ maart 2009 (6e jaargang, nummer 3). OP deze foto kwamen diverse reacties, onder andere van Meinderd de Vries, zoon van de vroegere directeur van de Chr.ULO in Noordhorn. Hij schreef over een ongeluk dat nabij dit kruispunt gebeurde, maar ook over andere onderwerpen. Een gedeelte van zijn reactie laat ik hier volgen:
In de oorlog is een in het kader van de Silbertannemoorden (DE JONG dl 7, pg 1213 ev.)op 4 november 1943 een moordaanslag op mijn vader gepleegd. De huidige bewoners van ons huis, de familie De Haan, zijn op de hoogte en hebben ook een kopie van de brief die mijn vader schreef. Zij kunnen u ook laten zien waar een kogel is ingeslagen in het glas-in-lood-raam in de slaapkamer van mijn ouders. Mijn vader kon ontvluchten, maar werd op 13 november tijdens een nachtelijke ‘ophaalaktie’ gearresteerd. Dit was de eerste nacht dat hij na de aanslag weer thuis sliep. In de tussenliggende nachten had hij in school geslapen. Er werden die nacht 36 mensen in het Westerkwartier opgepakt. De meesten werden na enkele dagen weer vrijgelaten. Mijn vader werd naar Vught gebracht als ‘Geisel’. Na in de eerste week van september 1944 naar Amersfoort te zijn overgebracht, werd hij op 19 september door de Duitsers vrijgelaten. Hierna dook hij onder in Friesland. Op 14 of 15 april 1945 twee dagen voor de bevrijding van  Noordhorn keerde hij terug naar huis. De aktie tegen mijn vader was naar alle waarschijnlijkheid een vergeldingsaktie voor de liquidatie van de eerste luitenant van de marechaussee Derk Klaver enige weken eerder ter hoogte van het vroegere kantongerecht op De Gast.

De ULO-school is de laatste maanden van de oorlog een noodhospitaal geweest voor het Duitse leger. Of er ook daadwerkelijk gewonden zijn verzorgd is mij onbekend. Zij hadden een keuken, niet veel meer dan een grote kookpot, ingericht in het fietsenhok achter de school. Deze ketel is later door mijn moeder gebruikt voor het koken van de was. Wasmachines konden de was toen nog niet verwarmen." (Mail van Meinderd de Vries d.d.17 april 2009)
Tot zover het bericht van Meinderd de Vries, met voor mij twee dramatische gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog: de aanslag van bezetterskant op ULO-hoofd Meinderd de Vries sr (mislukt) en de enkele weken eerder gelukte liquidatiepoging door het Groninger verzet, met als slachtoffer politiechef Derk Klaver (‘gain beste’, zoals een oude Noordhorner mij enkele dagen geleden toevertrouwde, met gevoel voor understatement). Klaver werd op klaarlichte dag neergeschoten voor het toenmalige gerechtsgebouw aan De Gast (zie foto):

foto oktober 2008, xa9jan blaauw

In het boek "Geschiedenis van Zuidhorn" (Profiel Bedum, 1986, blz.92) wordt daarover vermeld: "In september 1943 werd de Zuidhornse groepscommandant, de opperluitenant van de marechaussee Derk Klaver voor het voormalige kantongerecht neergeschoten; hij overleed ’s avonds. Uit wraak namen de Duitsers een aantal mensen gevangen." 
Het kan dus inderdaad best zo zijn dat ook de poging om schoolhoofd De Vries gevangen te nemen een gevolg was van de aanslag op Klaver. De Vries vluchtte vanuit de slaapkamer, er werd op hem geschoten, een ruitje van de glas-in-loodraam sneuvelde. (Zie foto)
Op de plaats van het kapotte ruitje is gewoon vensterglas geplaatst. De Vries woonde in de ambtswoning die het schoolbestuur had gekocht toen er achter dit huis een nieuw schoolgebouw werd gebouwd ten behoeve van het christelijke ULO (1938). Het huis (herinnerend aan de Amsterdamse School) is gebouwd in 1923. (Zie foto):

Vroegere ambtswoning hood/directeur Chr.ULO/MAVO Noordhorn, aan de Langestraat; nu bewoond door Jan en Heleen de Haan. (Jan de Haan is een oud-docent van de Chr.MAVO). Foto xa9 jan blaauw, april 2009

Navraag bij enkele Noordhorners die de Tweede Wereldoorlog meemaakten, heeft niet veel concreets opgeleverd ten aanzien van de persoon Derk Klaver. De (dis)kwalificaties gaan niet veel verder dan: ‘Een NSB’er’, "n minne’, "mos je veur oetkieken…" Het is jammer dat in Zuid- en Noordhorn de oorlogstijd tot nu toe onvoldoende is beschreven. Ook en juist in het boek "De Geschiedenis van Zuidhorn", waarin de toenmalige voorzitter van de Historische Kring Zuidhorn, de heer Van Zomeren, (in zijn voorwoord) schrijft: "……. beperking moet worden genoemd, speciaal met betrekking tot de jongste geschiedenis. We doelen hier op twee emotioneel beladen onderwerpen, nl. de jaren van de Duitse bezetting en de geschillen in de Gereformeerde Kerk vanaf 1944.
Het is ons gebleken dat een onderzoek van deze episoden zelfs vandaag (plm.1985, JB) nog emoties oproept en op weerstanden stuit. Blijkbaar is het nog te vroeg en hebben wij nog te weinig afstand tot die onderwerpen, zodat een werkelijk volledige geschiedschrijving op deze punten aan een latere generatie moet worden overgelaten."
Over het scheiden der geesten binnen de Gereformeerde Kerk laat ik me niet uit. Ten aanzien van de oorlogsjaren in Noord- en Zuidhorn vind ik het jammer dat er in het genoemde boek niet meer onderzoek is verricht. Via interviews etc. had er best meer materiaal kunnen worden verzameld. Nu zijn verreweg de meeste direct betrokkenen overleden, zij zwijgen definitief, door de tijd ingehaald. Levende vragen, ook van bijvoorbeeld familieleden van gediskwalificeerde mensen als Klaver, kunnen niet of nauwelijks worden beantwoord. Of zijn er toch nog bronnen te vinden?

SWET is ook actief op de Oranjemarkten die morgen (30 april) worden georganiseerd, zowel in Zuidhorn als in de Stad Groningen. Twee SWET-promotieteams zetten zich in om de voorstelling ‘Pie Jesu’ (SWET4 Zuidhorn-Noordhorn) onder de aandacht te brengen. In de plaats Zuidhorn staat het SWET-team op ‘De Gast’ ter hoogte van huisnummer 13 (O jee…..). Vanuit een speciale SWET-caravan worden entreekaarten, DVD’s en T-shirts verkocht. De geheel blauw-witte stand trekt ongetwijfeld de aandacht van vele bezoekers!

Het tweede SWET-promotieteam staat op de Vrijmarkt in de Stad op de Praediniussingel ter hoogte van huisnummer 21. Hier worden entreekaarten, speciale SWET-tompoucen en kopjes koffie verkocht, zelfs door de Koningin met twee charmante onderdanen!
De SWET-teams vinden het erg leuk als u langskomt!

Kijk ook op www.swet.nu

Persheng Warzandegan is een veelzeggende beeldend kunstenaar! Ze woont en werkt al weer jaren in Enschede, waar ze de vuurwerkramp overleefde, er haast sterker, zo lijkt het, uit te voorschijn kwam. Persheng heeft in Noordhorn gewoond, daar hebben we elkaar leren kennen, verrijkend, voor mij zeker. Via de Achterhoek kwam ze in Twente terecht, waar ze accenten verlegde. Creëerde ze eerst vooral schilderijen, nu is ze al jaren een befaamd keramiste.  Mensen die zich daarvan willen overtuigen, kunnen in de periode van 8 mei tot en met 7 juni terecht in Galerie ‘Het Baken’ aan de Touwbaan 60 in Almelo! Daar exposeert Persheng keramiek, samen met Elisabeth Woudstra (schilderijen) en Dieuwke Raats (edelsmeedkunst).
De vernissage is op vrijdag 8 mei  van 19.00 tot 21.00 uur. BIj de opening spreekt mevr. Martha Haverman. Bovendien is er een optreden van ‘Sin Frontera’, bestaande uit Katell Chevalier, Mathijs van Til en Niks Krake. De openingstijden zijn meestal ’s middags van 13.00 tot 17.00 uur, ook tijdens de Pinksterdagen. Kijk anders even op www.hetbaken.com. De Galerie ligt op loopafstand van het NS-station en heeft eigen parkeerplaatsen. Van harte welkom!
(Kijk ook op www.pershengwarzandegan.nl)

Een bijzondere foto uit de jaren zestig, gemaakt in Scheemda. Waarschijnlijk in het toenmalige café Kraster aan de Diepswal, toen ook min of meer het clubcafé van de voetbalvereniging Scheemda. Op de foto links Rob Nanuru, ULO-scholier. Rob verbleef in die Scheemder jaren bij de familie Huiberts, ik dacht aan de Parklaan. Rob is in deze situatie blijkbaar de meer ervaren speler, hij geeft aanwijzingen aan mijn 2 jaar oudere broer Hemmo, toen geen onbekende in het Scheemter uitgaansleven….
Ook de jaren dat ik kennis maakte met het biljarten, al durfde ik nauwelijks een keu aan te raken. Een enkele maal ging ik met Jakob Stijkel naar hotel In ’t Hoen, daar was het rustiger dan in de Diepswalcafés. Later, in de kweekschoolperiode, werd café Voorthuis aan het Winschoter Marktplein onze favoriete biljartplaats. Een goede leerschool, waar menigmaal repen chocola werden verbiljart. De oude baas Voorthuis was een goede mentor, al schudde hij menigmaal zijn hoofd over de spijbellust van de aankomende leerkrachten… Wat dat wel moest worden…

Gebiljart heb ik daarna niet vaak meer, een enkele maal tijdens vakanties, op Schiermonnikoog bijvoorbeeld. Ik hoop nog steeds dat er in het nieuwe dorpshuis van Noordhorn, de Dxf6rpsstee, ooit nog eens een biljart wordt geplaatst, wie weet…
(Apropos, over Rob Nanuru gesproken… Aan hem het verzoek nog een keer contact op te nemen en een bruikbaar emailadres door te geven. Contact via een eerder verstrekt emailadres lukt helemaal niet!)